BBTK > Nieuws > 1 mei: historisch feest, brandend actueel

12-6-2018 14:17 Afdrukken

1 mei: historisch feest, brandend actueel

Elk jaar op 1 mei vieren we de Dag van de Arbeid. De meeste mensen hebben de dag vrij en onze militanten en leden zijn talrijk aanwezig op de verschillende evenementen en optochten die overal georganiseerd worden. Maar hoe is deze historische dag tot stand gekomen?

Achturige werkdag

In de 17de en 18de eeuw kende Europa en de Verenigde Staten een sterke bevolkingsgroei in de steden en een stevige technologische vooruitgang. Steeds meer mensen gingen aan de slag in grote fabrieken. De arbeidsomstandigheden waren ronduit slecht. De gemiddelde werkweek was 6 dagen lang en de werkdagen konden tot wel 16u lang zijn. Kinderarbeid was de norm en arbeidsongevallen waren nooit veraf. De eerste werkgever die de werkdag wou inkorten was Robert Owen, verlichte eigenaar van een weverij in Schotland. Ondanks protest kortte hij de werkdag in zijn fabriek in naar 10u. Zo inspireerde hij een wereldwijde beweging voor de achturige werkdag. De bedoeling was om zo het zware werk toch dragelijker te maken. Naast 8u slaap, 8u werk bleef er tijd over voor 8u broodnodige ontspanning.

Over de hele wereld, maar voornamelijk in de VS, eisten de eerste vakbonden een algemene invoering van de 3 maal 8-regel. Vanaf 1 mei 1886 voerde de American Federation of Labor (AFL), de nationale vakbondsfederatie, actie om dit te bereiken. Zij kozen deze datum omdat 1 mei in de VS “Moving Day” was. De dag waarop werknemers te horen kregen of ze mochten starten, vertrekken of blijven bij een werkgever. Dit gebeurde ook in Chicago, één van de snelst groeiende industriesteden van het moment. Datzelfde jaar vond daar bovendien een staking plaats die bijzonder gewelddadig onderdrukt werd. Tientallen actievoerders maar ook ongelukkige omstaanders werden gedood, honderden raakten gewond.
Het buitensporig geweld zette de wereldwijde eis alleen maar kracht bij. In 1888 besloot de AFL om op 1 mei elk jaar te demonstreren ter nagedachtenis aan de gebeurtenissen in Chicago. In 1889 werd dit voorstel overgenomen door de Socialistische Arbeiders-Internationale ("Tweede Internationale") in Parijs. De Internationale Dag van de Arbeid was geboren. Tienduizenden staakten en stapten op in marsen om een werkdag van 8 uur te eisen.

De allereerste editie in 1890 stond nog in het teken van de achturige werkdag maar in de jaren die daarop volgden groeide de 1 mei viering uit tot iets veel groters. Mensen kwamen op straat om betere werkomstandigheden in het algemeen en betere lonen te eisen. Met succes. Door de jaren heen verbeterden de arbeidsomstandigheden en stegen de lonen. Langzaamaan beseften ook de werkgevers dat wanneer werknemers genoeg loon kregen, de economie een boost kreeg. De achturige werkdag liet echter nog wat langer op zich wachten. In België werd de 8u-werkdag een feit in 1921. De Russische revolutie in 1917 zette ook hier politici en werkgevers aan om inschikkelijker te staan ten aanzien van de vakbondseisen. Tot op vandaag is 1 mei de datum bij uitstek voor de vakbond en andere organisaties om politieke eisen kracht bij te zetten. Vroeger had elk dorp wel een eigen evenement om 1 mei te vieren. De folklore rond het 1 meifeest is dan wel enigszins verloren gegaan, toch zijn er nog elk jaar verschillende optochten.

Arbeidsduurvermindering: een historische eis

Toen Owen en de vakbonden in de 19de eeuw op straat kwamen voor de 8-urige werkdag, waren de werkgevers én de overheid, de eersten om te roepen dat dit onmogelijk was. Arbeid zou onbetaalbaar worden, de productiviteit zou dalen en de economie zou instorten. Argumenten die we ook vandaag horen wanneer het gaat om arbeidsduurvermindering. De houding van werkgevers en sommige politici is – net zoals in de 19de eeuw – eerder vijandig. Toch illustreert de geschiedenis dat de arbeidsduur steeds verkort. In 1921 werd de arbeidsduur in België  teruggebracht tot 8 uur per dag of 48 uur per week. Toen in 1936 arbeidsduurvermindering weer ter sprake kwam, op basis van een nieuwe stakingsgolf, werd een economische ramp voorspeld. Toch stapten we in 1946 over naar de 45-urenweek. In 1978 werden dat er 40 en uiteindelijk kwamen we, dankzij sociale strijd, tot de 38-uren week. Telkens met loonbehoud en zonder economische crisis. Er is geen reden waarom dit zich niet zou kunnen verderzetten. Automatisatie heeft er bovendien voor gezorgd dat bepaalde taken of zelfs volledige jobs verdwenen zijn. In de toekomst zal dit alleen meer toenemen. Onze productiviteit blijft, dankzij innovatie, stijgen. Arbeidsduurvermindering is het logische gevolg. Laten wij de strijd verder samen aangaan.

Vakbonden tegen ongelijkheid

Tenslotte: in een recent onderzoek van prof Ives Marx wordt aangegeven dat de ongelijkheid in ons land de laatste 30 jaar in vergelijking met andere landen niet is toegenomen. Dankzij het collectief sociaal overleg, de sociale zekerheid en de loonindexering. Realisaties van de vakbondsstrijd. Andere internationale studies tonen verder aan dat waar vakbonden sterkt staan de ongelijkheid minder of niet toeneemt. Sterke vakbonden, ook dat is de inzet van 1 mei als strijddag!

Share/Bookmark