BBTK > Nieuws > Crisis met grote 'c'

4-10-2018 11:08 Afdrukken

Crisis met grote ‘c’

Over de financiële crisis die 10 jaar geleden uitbrak, is (zowat) alles al gezegd. Speculatie, deregulering, effectisering, rommelhypotheken, besmetting van de reële economie, recessie, faillissementen en herstructureringen, bezuinigingen… De bankenlobby – een uitvloeisel van het kapitalisme – heeft zijn ware gelaat getoond en de Europese politieke leiders zijn in hun reacties tegen hun eigen grenzen aangelopen. Een terugblik op 5 symbolische data in deze opeenvolging van crisissen.

 

15 september 2008: donderslag

Lehman Brothers, de 4de grootste bank van de Verenigde Staten, gaat overkop. 25.000 werknemers staan op straat. De schulden lopen in de miljarden dollars. Maar dit is geen donderslag bij heldere hemel. Al sinds de zomer van 2007 had de kredietcrisis – onder meer als gevolg van de instorting van de Amerikaanse vastgoedmarkt – heel wat bankinstellingen in de VS kwetsbaar gemaakt. Via het Paulson-plan wordt 700 miljard dollar vrijgemaakt om de toxische kredieten van de banken over te kopen… maar het kwaad is geschied.

In een kettingreactie sleurt dit faillissement de wereldeconomie in zijn kielzog mee. De financiële crisis mondt uit in een economische crisis, de “Grote Recessie”. De wereldhandel valt met meer dan 10% terug, het Europees BBP zakt met 4,5%, de werkloosheid in Europa stijgt van 7,1% in 2008 naar 10,5% in 2012.

 

29 september 2008: ook in België

De Belgische Staat wordt meerderheidsaandeelhouder van Fortis (eerst voor 49%, daarna voor 100%) en verkoopt enkele dagen later 75% van zijn aandelen aan het Franse BNP-Paribas. In de banksector hebben overnames (voor Fortis denken we dan aan ABN Amro), concentraties en de onderlinge afhankelijkheid van de verschillende financiële spelers geleid tot de vorming van “reuzen op lemen voeten”. Door de kredietcrisis en de Amerikaanse bankencrisis hebben de banken te kampen met een tekort aan liquide middelen, toxische activa, de “credit crunch”… De Belgische Staat wil te allen prijze een scenario zoals dat van Lehman Brothers vermijden en neemt de zaak in eigen handen. Dit is slechts de aanzet van wat later Fortisgate zal worden. Fortis is niet de enige die door de overheid aan het infuus wordt gelegd: ook Dexia, KBC en Ethias zullen staatssteun krijgen.

 

23 april 2010: de dictatuur van de ratingbureaus

Griekenland vraagt steun aan het Internationaal Muntfonds om uit de problemen te raken. Het land kampt immers met een hoge staatsschuld die door een groot begrotingstekort nog verdubbelt. Door de crisis van 2008 hebben de banken hun vertrouwen verloren… en verhogen ze hun rentevoeten voor die landen, die hun ratings van bureaus zoals Standard and Poor’s, Moody’s en Fitch zien teruglopen. Ook Ierland, Portugal en Spanje komen in de problemen. De eurocrisis is een feit. Staatsschulden worden een obsessie en alleen op zich al de reden voor bezuinigingen waarvan de gevolgen vandaag nog voelbaar zijn in openbare diensten, sociale zekerheid, gezondheidszorg, …

Sinds 2010 hebben de Europese lidstaten en het Internationaal Muntfonds Griekenland bijna 288 miljard euro geleend. Als tegenprestatie moest Griekenland een reeks drastische maatregelen treffen, onder toezicht van de Troïka (Europese Centrale Bank, Europese Commissie, Internationaal Muntfonds): bevriezing van de ambtenarenlonen, verhoging van de btw, verlaging van het minimumloon, hervorming van de arbeidsmarkt, systematische ontmanteling van de overheidsdiensten… De offers van de Grieken zijn immens, de economie ligt op apegapen.

 

12 september 2010: tijd voor deugdzaamheid

De verantwoordelijkheid van de banken in de systeemcrisis is zonneklaar. Nadat ze de branden hebben geblust, leggen de overheden nieuwe prudentiële regels en andere controlemechanismen vast. De Bazel III-akkoorden, die in september 2010 worden goedgekeurd door het Comité van Bazel, moeten de banken beter bestand maken tegen de crisis door ze minder bloot te stellen aan de marktrisico’s. Deze regels voorzien hogere kapitaalreserves, kwaliteitsvollere eigen vermogens, een voorzichtiger beheer… maar de maatregelen blijven bescheiden en afhankelijk van de goede wil van de lidstaten. De eigen vermogens brengen kosten met zich mee die onder andere aan de klanten worden doorgerekend! Europa probeert ook voldoende garanties te krijgen om niet opnieuw geconfronteerd te worden met toestanden zoals in Ierland, Portugal en Spanje. Door de oprichting van het Europees stabiliteitsmechanisme op 1 juli 2012 moeten Europese lidstaten die in moeilijkheden verkeren financiële hulp kunnen krijgen via leningen en de uitgifte van obligaties.

 

3 mei 2013: de werknemers betalen het gelag

Als laatste datum hadden wij de dag kunnen kiezen waarop Dexia genationaliseerd werd. Dit faillissement kostte de Belgische Staat – net als die van Frankrijk – 4 miljard euro. Het huidige gedoe rond de beursgang van Belfius, dat herrees uit de as van Dexia, toont overigens aan dat er onvoldoende lessen werden getrokken uit de fouten van het verleden. Een privatisering houdt eenvoudigweg in dat de dividenden niet langer naar de staatskas zullen vloeien… maar naar de aandeelhouders, waarbij tal van risico’s zullen worden genomen voor een maximale rendabiliteit en er besparingsplannen zullen volgen op de rug van personeel en klanten.

Symbolisch vestigen wij liever de aandacht op de actie “Laat het personeel van de financiën niet zinken”. Die dag kwamen honderden werknemers in gemeenschappelijk front samen in Brussel om de werkgeversfederaties en het grote publiek te waarschuwen voor de ondergang van de tewerkstelling en de arbeidsvoorwaarden die in hun sector aan de gang was – en nog steeds is. Sinds 2000 is dit een algemene trend die nog werd versneld door de financiële crisis van 2008. De personeelskost werd als pasmunt gebruikt om slabakkende balansen in evenwicht te brengen of kosten te drukken. Ook onder het mom van de digitalisering werd flink gesnoeid in de tewerkstelling. Tussen 2000 en 2016 werden alleen al in de banken 17.000 banen geschrapt, goed voor een terugloop van de tewerkstelling met zowat 26%. Fusies, herstructureringen, reorganisaties en individuele ontslagen volgden elkaar in sneltempo op. Aan voorbeelden geen gebrek: Belfius, ING, Fortis, Axa, Ethias, enz. De vooruitzichten voor de toekomst zijn allesbehalve rooskleurig, zoals blijkt uit de verhalen van Jean-Michel Cappoen en Pia Desmet.

Lees- en kijktips
  • Inside Job van Charles Ferguson (Oscar voor beste documentaire in 2011) schetst de ineenstorting van het financiële systeem in het najaar van 2008.
  • The Big Short van Michael Lewis (verfilmd in 2015) vertelt het verhaal van 4 spelers in de financiële wereld die de crisis zagen aankomen.

 

Share/Bookmark